Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: regiony, miasta, obszary wiejskie
W Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego (KSRR) 2010-2020 określono przede wszystkim cele polityki regionalnej rządu wobec regionów w perspektywie czasowej do roku 2020.
Cel pierwszy dotyczy „wspomagania wzrostu konkurencyjności regionów” i przewiduje jak najlepsze wykorzystanie wewnętrznych potencjału terytoriów w celu osiągnięcia wzrostu gospodarczego. W porównaniu do pierwszej wersji projektu KSRR, ostateczne rozwiązania są korzystne dla województwa lubuskiego, bowiem zrezygnowano z podziału na 3 typy ośrodków miejskich, tj. Warszawę, 9 metropolii i pozostałe miasta wojewódzkie. Ostateczny dokument, dzięki aktywności m.in. Zarządu Województwa Lubuskiego, nie dzieli miast wojewódzkich na lepsze i gorsze, wskazując na Warszawę jako stolicę państwa oraz pozostałe miasta wojewódzkie, w tym dwa główne ośrodki miejskie w regionie lubuskim, Gorzów Wielkopolski i Zielona Górę.
Wsparcie w ramach pierwszego celu ma obejmować nie tylko same miasta wojewódzkie, ale także ich bezpośrednie otoczenie, tzw. obszar funkcjonalny. Rząd zakłada, że wzrost konkurencyjności regionów wymaga tworzenia wysokiej jakości powiązań transportowych, w tym m.in. powinna nastąpić radykalna poprawa połączeń transportowych stolic województw zachodnich, w tym Gorzowa Wielkopolskiego i Zielonej Góry z Warszawą i resztą kraju. W pierwszych latach nacisk będzie położony na transport drogowy, a do 2020 roku wszystkie ośrodki wojewódzkie powinny być połączone drogami ekspresowymi lub autostradami.
Ośrodki regionalne mogą także liczyć na wsparcie w ramach rozwijania tzw. funkcji metropolitalnych, czyli wzrostu znaczenia miast w obrębie gospodarki, nauki, kultury. Rząd uwzględnił także uwagi zgłoszone na konsultacjach w Zielonej Górze, w zakresie ograniczania wsparcia rozwoju innowacyjności do największych polskich miast. W ostatecznej wersji KSRR, zakłada się wspieranie tworzenia innowacji we wszystkich regionach, zgodnie ze specyfiką regionalną województw. Dotyczy to także szkolnictwa wyższego zarówno w zakresie dydaktyki, jak i badań.
W ramach pierwszego celu polityki regionalnej określono także założenia polityki miejskiej, która wspierać będzie także rozwój miast o znaczeniu subregionalnym oraz politykę rozwoju obszarów wiejskich, zakładając interwencję dostosowaną do problemów danego obszaru.
W drugim celu, dotyczącym „budowania spójności terytorialnej i przeciwdziałaniu marginalizacji obszarów problemowych”, rząd dostrzega problemy m.in. województwa lubuskiego, stwierdzając, że występują tutaj problemy podobne do tych, jakie mają województwa Polski Wschodniej. Przy czym 5 województw wschodniej Polski dysponuje odrębnym programem operacyjnym. W KSRR wpisano potrzebę opracowania Strategii Polski Północno-Zachodniej, nie precyzując jednak jej zasięgu przestrzennego.
W celu drugim przewidziano także działania o charakterze wyrównawczym na rzecz zwiększenia dostępu do usług publicznych, szczególnie na obszarach powiatów. Na podstawie diagnozy sytuacji społeczno-gospodarczej w powiatach, gdzie uwzględniono dostęp do usług szkolnictwa, wychowania przedszkolnego, medycznych wskazano w województwie lubuskim 2 powiaty, tj. Krosno Odrzańskie i Słubice. W pierwszej wersji projektu KSRR, takich obszarów w województwie lubuskim nie wyodrębniono. Ostateczny zasięg obszarów problemowych, zgodnie z przyjęta przez rząd wersją KSRR 2020, zostanie określony w każdym województwie przez samorząd województwa, według kryteriów uzgodnionych w regionie.
W ramach przezwyciężania niedogodności związanych z położeniem obszarów transgranicznych, rząd przewiduje także, w ramach drugiego celu działania na rzecz rozwoju i promowania wspólnego wykorzystania infrastruktury lokalnej, ochrony wspólnego dziedzictwa naturalnego i kulturowego, zapobiegania zagrożeniom naturalnym, jak również konieczność wzmacniania ośrodków miejskich przedzielonych granicą, wymieniając m.in. Słubice i Frankfurt.
Cel trzeci polityki regionalnej wiąże się z „tworzeniem warunków dla skutecznej, efektywnej i partnerskiej realizacji działań rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie”, czyli zapewnieniem odpowiednich uregulowań prawnych i systemu instytucjonalnego związanego z realizacją polityki regionalnej. W ramach tego celu zakłada się zwiększenie roli programowania strategicznego, czyli opracowywania, wdrażania i ewaluacji strategii rozwoju na poziomie krajowym, ponadregionalnym, wojewódzkim i lokalnym. Obowiązkowo w każdym województwie powstanie regionalne obserwatorium rozwoju terytorialnego.
KSRR 202-10-2020 ma charakter ogólny, wskazując na kierunki wsparcia rządu w odniesieniu do regionów, ale nie precyzuje, jakie konkretnie środki finansowe zostaną przekazane na realizację celów w poszczególnych województwach. Ogólnie zakłada się, że od 2013 roku na realizacje KSRR 2010-2020 będzie wydawane nie mniej niż 3% krajowego PKB z 2008 roku, czyli ok. 34 mld zł średniorocznie, nie licząc wydatków budżetu państwa określonych w ramach kontraktów terytorialnych.
Obecnie funkcjonujące instrumenty finansowe polityki rozwoju, w tym szczególnie związane z wykorzystywaniem funduszy unijnych nie będą zmieniane do roku 2013. KSRR 2010-2020 przewiduje po roku 2013 opracowanie, m.in. ramowych zintegrowanych programów regionalnych współfinansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środków krajowych, Krajowy Program na rzecz Konkurencyjności, programy współpracy terytorialnej oraz inne programy operacyjne.
Koordynacji działań prorozwojowych ma służyć kontrakt terytorialny, zawierany między rządem a każdym poszczególnym województwem osobno. W kontrakcie wskazane zostaną m.in. przedsięwzięcia rządowe w województwie oraz projekty, które zostaną dofinansowane z budżetu państwa.
